in ,

Hantavirüs nedir? Nasıl bulaşır, belirtileri nelerdir?

Hantavirüs nedir?

Hantavirüsler, Bunyaviridae ailesine mensup hantavirus cinsine ait Viral zarf’a sahip, tek sarmallı, negatif-yönlü RNA virüsleridir. Bu virüsler, (-) ssRNA virüs olarak da bilinirler. Ebola virüsü de bunlardan biridir.

Amerika’daki hantavirüsler “Yeni Dünya” hantavirüsleri olarak bilinir ve hantavirüs pulmoner sendromuna (HPS) neden olabilir. “Eski Dünya” hantavirüsleri olarak bilinen diğer hantavirüsler çoğunlukla Avrupa ve Asya’da bulunur ve renal sendromlu hemorajik (Kanamalı) ateşe (HFRS) neden olabilir.

Sin Nombre Hantavirüs’ün geçirimli elektron mikrografisi.
Credit: CDC/Cynthia Goldsmith

Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS)

HPS nedir?

Hantavirüs Pulmoner Sendromu (HPS), hantavirüs tarafından enfekte olmuş insanlarda görülen ciddi, bazen ölümcül, solunum yolu hastalığıdır. Hantavirüs taşıyan kemirgenlerle temas eden herkes HPS riski altındadır. Evde ve çevresinde kemirgen istilası, hantavirüs maruziyeti için birincil risk olmaya devam etmektedir. Sağlıklı bireyler bile virüse maruz kaldıklarında HPS enfeksiyonu riski altındadır.

Reklam

Hantavirüs nerede bulunur?

İnsan hantavirüs enfeksiyonu vakaları, genellikle ormanların, tarlaların ve çiftliklerin virüsün, kemirgen konakçıları için uygun bir yaşam alanı sunduğu kırsal alanlarda düzensiz olarak ortaya çıkar. Evin veya iş yerinin etrafında kemirgenlerin yaşayabileceği alanlar (örneğin evler, ahırlar, müştemilat ve barakalar) insanların virüse maruz kalabileceği potansiyel yerlerdir.

Hantavirüs insanlara nasıl bulaşır?

Geyik fareleri, Pamuk fareleri ve pirinç sıçanları gibi kemirgenler hantavirüs taşıyıcılarıdır. Hantavirüs, bu kemirgenlerin idrarlarında, dışkılarında ve salyalarında bulunur. Hantavirüs esas olarak, virüsle kontamine olmuş hava solunduğunda insanlara bulaşır.

Pamuk faresi, Sigmodon hispidus, doğal bir hantavirüs taşıyıcısıdır.

Kemirgenin yeni yapmış olduğu idrarı, dışkısı veya kemirgenin yuvasında bulunan herhangi bir şey eşelendiğinde (örneğin, üstüne basılarak veya ayak ile kenara atılarak) hantavirüsü içeren küçük damlacıklar havaya karışır. Bu durum, hava yoluyla bulaşma olarak adlandırılır.

Reklam

Kemirgenlerin, hantavirüsleri insana bulaştırmasının birkaç farklı yolu vardır, bunlar;

  • Hantavirüs taşıyıcısı bir kemirgen, bir insanı ısırarak bu virüsü ona bulaştırabilir ancak bu tip bulaşma oldukça nadir görülür.
  • Bilim insanları, insanların, kemirgen idrarı, dışkısı veya salyası ile virüs tarafından kontamine olmuş bir yere veya bir şeye dokunup, daha sonrası ellerini ağızlarına veya burunlarına dokunmaları durumunda virüsü alabileceklerine inanıyorlar.
  • Ayrıca kemirgen idrarı, dışkısı veya salyası ile virüs tarafından kontamine olmuş yiyeceklerin, insanlar tarafından yıkanmadan yendiklerinde de hantavirüs’e yakalanabileceğinden şüpheleniyorlar.

Bugüne kadar, Amerika Birleşik Devletleri’nde virüsün bir kişiden diğerine bulaştığı hiçbir HPS vakası bildirilmemiştir ancak Şili ve Arjantin’de, Andes virüsü adı verilen bir tür hantavirüs enfeksiyonu olan bir kişinin yakın temasları arasında nadiren kişiden kişiye bulaşma vakaları meydana gelmiştir.

HPS belirtileri nelerdir?

Kuluçka süresi

Az sayıda HPS vakası nedeniyle, “Kuluçka süresi” kesin olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte, sınırlı bilgiye dayanarak, taze idrar, dışkı veya enfekte (taşıyıcı) kemirgenlerin salyasına maruz kalındıktan sonra 1 ila 8 hafta arasında semptomlar gelişebilir.

Erken belirtiler

İlk meydana gelen belirtiler arasında yorgunluk, ateş ve uyluk, kalça, sırt ve bazen de omuz gibi büyük kas gruplarında ağrıların meydana gelmesi vardır. Tüm bu belirtiler evrenseldir, yani bütün HPS hastalarında görülür.

HPS hastalarının yarısında ise kusma, bulantı, ishal ve karın ağrısı gibi abdominal problemlerin görülmesinin yanı sıra baş ağrısı, baş dönmesi ve titreme gibi problemler de görülür.

Reklam

Geç belirtiler

Hastalığın ilk aşamasından dört ila 10 gün sonra, HPS’nin geç belirtileri ortaya çıkar. Bunlar; öksürük ve nefes darlığıdır.

HPS ölümcül mü?

Evet, ne yazık ki ölümcül olabiliyor. Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezlerine göre, Hantavirüs pulmoner sendromunun ölüm oranı %38’dir.

HPS tanısı ve tedavisi

HPS tanısı

Ateş, kas ağrıları ve yorgunluk gibi erken belirtiler griple kolayca karışabildiğinden, sadece birkaç günlük enfekte bir kişide HPS’yi teşhis etmek zordur. Bununla birlikte, birey ateş ve yorgunluk yaşıyorsa ve potansiyel kırsal kemirgen maruziyeti öyküsüne sahipse, nefes darlığı ile birlikte bu durum HPS’yi akıllara getirir. Birey bu semptomları yaşıyorsa, derhal doktoruna gitmeli ve potansiyel kemirgen maruziyetlerinden bahsetmelidir.

HPS tedavisi

Hantavirüs enfeksiyonu için spesifik bir tedavi, ilaç veya aşı yoktur. Erken tanı çok önemlidir. Yoğun bakım ünitesinde tıbbi bakım alan hastaların hayatta kalma oranları yüksektir. Yoğun bakımda, hastalar entübe edilir ve şiddetli solunum sıkıntısı dönemlerinde, hastaların solunum zorluklarını aşmalarına yardımcı olmak amacıyla oksijen tedavisi uygulanır. Tanının geç koyulması hayati tehlikeyi arttırmaktadır.

HPS’den nasıl korunulabilir?

Evinizdeki veya iş yerinizdeki kemirgenlerle teması ortadan kaldırın veya en aza indirin. Evinizdeki veya garajınızdaki delikleri ve boşlukları kapatın. Kemirgen istilasını azaltmak için kapanları, evinizin içine ve çevresine yerleştirin. Sebze ve meyveleri tüketmeden önce yıkayın.

Son zamanlarda yayınlanan araştırmalar, insanların, kemirgenler veya onların dışkılarıyla temasından sonra hastalığın geliştiğini göstermektedir. Bunun yanı sıra, hastalanan birçok insan da kemirgen veya kemirgen dışkısını görmediğini söylemiştir. Bu nedenle, taşıyıcı kemirgenlerin yaşadığı bilinen bir bölgede yaşıyorsanız, evinizi, tatil yerinizi veya işyerinizi temiz tutmaya çalışın ve sürekli havalandırın.

Renal Sendromlu Hemorajik Ateş (HFRS)

HFRS nedir?

Renal sendromlu hemorajik ateş (HFRS), Bunyaviridae familyasından hantavirüslerin neden olduğu klinik olarak benzer bir grup hastalıktır. HFRS, Kore hemorajik ateşi, epidemik hemorajik ateşi ve nefropati epidemisini içerir. HFRS’ye neden olan virüsler arasında Hantaan, Dobrava, Saaremaa, Seoul, ve Puumala bulunur.

HFRS nerede bulunur?

HFRS, tüm dünya çapında görülmektedir. Hantaan virüsü, Doğu Asya’da, özellikle Çin, Rusya ve Kore’de büyük ölçüde yayılmıştır. Puumala virüsü, İskandinavya’da, batı Avrupa ve batı Rusya’da bulunur. Dobrava virüsü, esasen balkanlarda, Seoul virüsü ise dünya çapında görülür. Saaremaa virüsü, orta Avrupa ve İskandinavya’da görülür. Amerika’da görülen hantavirüsler ise yukarıda da bahsettiğimiz üzere hantavirüs pulmoner sendromuna (HPS) neden olurlar.

HFRS insanlara nasıl bulaşır?

Hantavirüsler kemirgenler tarafından taşınır ve yine onlar tarafından bulaştırılırlar. İnsanlar, aerosolleşmiş idrar, dışkı ya da enfekte olmuş kemirgenlerin tükürüğünden veya bu kemirgenlerin yuvalarında bulunan toza maruz kaldıktan sonra virüse yakalanabilirler.

Hangi kemirgenler, insanlarda HFRS’ye neden olan hantavirüsleri taşır?

Kemirgenler, doğal hantavirüs taşıyıcılarıdırlar. Ülkemizde de görülen Çizgili tarla faresi, Apodemus agrarius, hem Saaremaa hem de Hantaan virüslerine; Kahverengi keme ya da bilinen ismiyle Norveç Sıçanı, Rattus norvegicus, Seoul virüsüne; Kırmızı-sırtlı fare, Clethrionomys glareolus, Puumala virüsüne; Sarı Boyunlu Orman Faresi, Apodemus flavicollis, ise Dobrava virüsüne taşıyıcılık yapmaktadır.

HFRS tanısı ve tedavisi

HFRS belirtileri genellikle enfeksiyöz materyale maruz kalındıktan 1-2 hafta sonrasında gelişir, ancak nadir vakalarda bu gelişimin 8 hafta sürebildiği kayıt edilmiştir. Belirtiler aniden ortaya çıkar ve şiddetli baş ağrısı, sırt ve karın ağrısı, ateş, titreme, mide bulantısı ve bulanık görme erken belirtiler arasındadır. Bireylerin yüzünde cilt kızarıklığı, gözlerde iltihaplanma veya kızarıklık veya döküntü de görülebilir.

Geç belirtileri arasında düşük kan basıncı, akut şok, vasküler sızıntı ve ciddi miktarda sıvı yüklenmesine neden olabilecek akut böbrek yetmezliği görülebilir. Hastalığın şiddeti enfeksiyona neden olan virüse bağlı olarak değişmektedir. Hantaan ve Dobrava virüsünün sebep olduğu enfeksiyonlar daha ağır geçerken Seoul, Saaremaa ve Puumala virüslerinin sebep olduğu enfeksiyonlar daha hafif seyreder. Tam iyileşme haftalar veya aylar alır.

HFRS tanısı

Hastalıkla bağdaşan klinik öyküsü olan hastalarda HFRS tanısını doğrulamak için çeşitli laboratuvar testleri kullanılır. Bu tür hastalarda, hantavirüs enfeksiyonu için pozitif serolojik test sonuçları, immünohistokimyasal boyama ve mikroskop incelemesi ile dokudaki hantavirüs antijeninin kanıtı ya da kan veya dokudaki hantavirüs RNA sekanslarının kanıtı varsa HFRS’ye sahip oldukları belirlenir.

HFRS tedavisi

Destekleyici tedavi, hantavirüs enfeksiyonları olan hastalar için temel bakımdır. Bakım, hastanın sıvı (hidrasyon) ve elektrolit (örn., Sodyum, potasyum, klorür) seviyelerinin dikkatli bir şekilde yönetilmesini, doğru oksijen ve kan basıncı seviyelerinin korunmasını ve herhangi bir ikincil enfeksiyonun uygun tedavisini içerir. Ciddi miktarda sıvı alımını düzeltmek için diyaliz gerekebilir. Antiviral bir ilaç olan intravenöz ribavirinin, hastalıkta çok erken kullanılırsa HFRS ile ilişkili hastalığı ve ölümü azalttığı gösterilmiştir.

HFRS ölümcül mü?

Hangi virüsün HFRS’ye sebep olduğuna bağlı olarak, ölüm oranı %1 ila %15 arasında değişim göstermektedir. Hantaan virüsü’nün neden olduğu HFRS için ölüm oranı %5-15 arasındayken, Puumala virüsünün neden olduğu HFRS için bu oran %1’den azdır.

HFRS’den nasıl korunulabilir?

Reklam

Kemirgen kontrolü, hantavirüs enfeksiyonlarını önlemek için birincil stratejidir. İnsan topluluklarının yakınındaki kemirgen popülasyonları kontrol edilmeli ve kemirgenler evlerden çıkarılmalıdır. Bireyler kemirgen idrarı, dışkılar, tükürük ve yuvalama materyalleri ile temastan kaçınmalıdır.

Kaynaklar ve İleri Okuma: